Jin û zarokên di girtîgehan de çi dijîn?

  • rojane
  • 10:15 18 Çile 2024
  • |
img
AMED - Koordînatora CÎSST’ê Jiyan Ay diyar kir ku 383 zarok di girtîgehan de ne û got ku şert û mercên girtîgehan hem ji hêla fîzîkî hem jî ji hêla ruhî ve bandoreke neyînî li ser dayik û zarokan dikin. 
 
Binpêkirinên li girtîgehan her ku diçe zêdetir dibin. 9 jê yên zarok û ciwanan bi giştî 405 girtîgeh li Tirkiyeyê hene. Bi taybet jî piştî vekirina girtîgehên bi tîpên “S” û “Y”yê re girtîgehên bi ewlekariyên bilind ji hêla fîzîkî û ruhî ve texrîbatên mezin li ser girtiyan dikin. 
 
Koordînatora Navenda Piştgiriyê ya Komeleya Di Pergala Înfazkirina Cezayê de Civaka Sivîl (CÎSST) psîkolog Jiyan Ay têkildarî jin û zarokên di girtîgehan de ji ajansa me re axivî. 
 
‘HEJMARA GIRTIYAN ROJ BI ROJ ZÊDE DIBE’ 
 
Ay, da zanîn ku 292 hezar girtî û hikûmxwar di girtîgehan de ne û wiha got: “Di havînê de sererastkirineke înfazê kirin. Bi vê yekê re nêzî 80 hezar girtî hatin berdan. Di nav van de tu girtiyên siyasî nebûn. Beriya vê sererastkirinê hejmara girtî û hikûmxwaran nêzî 360 hezar bû. Ev hejmar di carekê de daxistin 270 hezaran. Piştre di nava çendek mehan de derket 290 hezaran. Texmîna me wisa ye ku dê di nava çendek mehan de derkeve ser kapasîteya xwe. Ji ber ku di nava mehê de gelek kes hatin bniçavkirin û dişînin girtîgehan.” 
 
Bi domdarî Ay diyar kir ku li Tirkiyeyê 19 girtîgehên jinan hene û ev girtîgeh ji hêla fîzîkî û mîmarî ve ji bo jiyana jinan guncav nînin. Ay, axaftina xwe wiha domand: “Li gorî girtekên lêkolînê yên dawî yên Meclisê niha 12 hezar jin û 2 hezar û 600 zarokên temenê wan di navbera 12-18’ê de li girtîgehê ne. Hejmara zarokên bi dayikên xwe re di girtîgehê de dimînin jî weke 383 hatibû diyarkirin. Derheqê zarokên bi dayikên xwe re dimînin tu dane di destê wezaretê de nînin. Ji peydakirina pedan heta gelek mijarên din, girtiyên jin gelek pirsgirêkan dijîn. Carnan hewl didin rûlihêfan ji xwe re pedan çêbikin. Ji ber vê yekê bi hinceta zirar dane malê saziyê, cezayên disiplînê lê tê birîn. Di mijara tenduristiya welidînê û tedawiyê de jin gelek pirsgirêkan dijîn.” 
 
‘HÊZA XEYALÊ YA ZAROKAN TÊ BISÎNORKIRIN’
 
Di berdewamê de Ay destnîşan kir ku girtîgeh ji bo psîkolojiya zarokên bi dayikên xwe re dimînin cihên bitendurist nînin û wiha pê de çû: “Di nava çar dîwaran de qada lîstikê tune ye û nikarin xeyalên mezin bikin. Xeyalên wan tên bisînorkirin. Hêza xeyalê tenê bi vegotina çîrokekê çênabe, gelek tiştên li derdorê û yên hawirdorî bandorê li ser dikin. Heke tu asîman, çûkan û xwezayê nebînî, mixabin pêşdîtineke jî nabe. Ev yek hem ji hêla fîzîkî ve hem jî ji hêla hizrî ve bandorê li zarokan dike û têkildarî vê lêkolîn heye.” 
 
‘HETA TÎREJÊN ROJÊ JÎ TÊN ASTENGKIRIN’ 
 
Ay, bi domdarî bal kişand ser girtîgehên bi tîpên “Y” û “S”yê û got ku girtî li vir bêhtir rastî tecrîd û îzolasyonê tên. Ay, wiha dirêjî da axaftina xwe: “Bi taybet jî berevejî rojê hatine dîzaynkirin. Ji ber vê yekê jî girtî tavê nabînin. Ev yek jî dike ku ji hêla vîtamîna D’yê ve pirsgirêkê bijîn. Heta têlên dirêhî yên bi paceyan ve kirin nahêlin tîrehên royê yên ters tên jî bikevin hundir. Ji ber ku ronahî tune ye, di mijara çavan de pirsgirêkan dijîn. Hejmara van girtîgehan her ku diçe zêdetir dibe. Niha 7 girtîgehên bi tîpa S’yê û yên Y’yê jî di nava salekê de ji 3’yan derket 14’an. Tenê girtiyên siyasî lê tên ragirtin. Gelemperî hucreyên yekkesî û sêkesî hene. Bi tu awayî nikarin tev li çalakiyên civakî bibn. Girtiyên muebbeta giran 23 saetan di hucreya xwe de dimînin û saetekê derdikevin hewadariyê. Tevî vê yekê jî binpêkirin hene. Gelek girtî hefteyê saetekê an jî 3 hefteyan an jî mehê carekê derdixînin hewadariyê.” 
 
‘GIRTÎ MAFDAR IN Û DIVÊ BI DESTKEFTIYAN BIENCAM BIBE’ 
 
Ay, got ku li tevahiya girtîgehan di mijara xwarinan de pirsgirêk hene û di nava xwarinên de tiştên weke plastîk, kevir û hwd. derdikevin. Ay, bal kişand ser greva birçîbûnê ya li girtîgehan û axaftina xwe wiha qedand: “Ne tenê li girtîgehan, li derve jî tecrîd heye. Rastiyeke wiha heye; grevên birçîbûnê yên li girtîgehan şêweyeke serhildan û têkoşînê ye. Bêguman girtî di daxwazên xwe de mafdar in. Ji ber ku tecrîdeke girankirî heye. Bi rakirina tecrîda li ser Abdullah Ocalan re dê ya li ser girtiyên siyasî jî rabe. Em nizanin dê ev pêvajo çiqas bidome lê hêvîdarim ku têkoşîna wan bi destkeftiyan biencam bibe.” 
 
MA / Eylem Akdag
 

Sernavên din

29/01/2024
13:50 Li Şirnexê rêyên 20 gund û mezrayan ji ber berfê hatin girtin
13:46 Li Dîlokê tundiya mêr: 3 kes mirin 2 kes jî birîndar bûn
13:25 Hatîmogûllari: Em ê bi feraseta azadîxwaziya jinê rêveberiyên xwecihî xurtir bikin
13:18 Danasîna namzetên hevşaredariyê yên DEM Partiyê: Em ê bajarên xwe ji qeyûman paqij bikin
13:14 DEM Partiyê muzîka hilbijartinê ya jinan da nasîn
13:05 'Ji bo kesek ji fikrên Ocalan îlhamê negire tê tecrîdkirin’
12:36 Zekeriya Xeyal jinûve ji dayik bû!
12:16 Tûrgay K. ê hevjîna xwe qetil kir reviya
11:53 Li Efrînê di mehekê de 32 kes hatin revandin
11:40 Girtî Çîçek sirgunî Bodrumê hate kirin
11:04 DEM Partiyê namzetên xwe yên jin da naskirin: Hevserokatî xeta me ya binefşî ye
10:06 Gelê di bin zexta Îran û Pakistanê de: Belûc
09:49 Li Wanê malek şewitî: Pitikê 6 mehî jiyana xwe ji dest da
09:10 Ji rojnameger Silêman Ehmed 97 roj in agahî nayên girtin
09:09 Girtiyên siyasî 64 roj in ji bo azadiya Abdullah Ocalan di greva birçîbûnê de ne
09:08 Girtî Bayhan nivîsand: Dibe ku tecrîd sar be lê ruhê berxwedanê germ e
09:07 Prz. Yureklî: Têkoşînên ku Îmraliyê neke navenda armanca xwe bi ser nakevin
09:05 ‘Divê Abdullah Ocalan bi parêzer û malbata xwe re hevdîtinê bike’
09:01 Nahît Eren: Hevdîtina bi Abdullah Ocalan re ji bo çareseriyê gelekî girîng e
09:00 29'Ê ÇILEYA 2023'YAN
08:22 Li Îranê 4 girtiyên kurd hatin darvekirin
08:16 Rojnameya Xwebûnê bi manşeta “Gel ji bo azadiyê dimeşe” derket
28/01/2024
21:54 Têkildarî êrişa dêrê kesek hate binçavkirin
21:07 Li Urdunê 3 leşkerên Amerîkayê hatin kuştin
19:48 Serokê MÎT’ê Kalin bi Barzanî re hevdîtin kir
19:22 Rojnamevan Safiye Alagaş hate binçavkirin
18:18 Rojnamevan Muftuoglû ya dîl girtî di greva birçîbûnê de ye
17:57 Nûçegihanê me Altintaş bi şertê kontrola edlî hate berdan
17:39 Nobeta Edaletê: Ev çalakî rêwîtiya serkeftinekê ye
16:46 Li Kampa Holê mayin û tunelên veşarî hatin dîtin
16:41 Di Dibistana Marksîzmê de hilbijartinên xwecihî hatin nîqaşkirin
16:32 Ji bo girtiyan lîstika ‘Mirin di Xewê de bû’ hat lîstin
15:40 ŞanoWanê bernameya xwe ya meha sibatê eşkere kir
15:38 Li Şirnexê dayikeke 65 salî hate girtin
15:09 Di 11 salan de 671 zarokan di cînayetên kar de jiyana xwe ji dest dan
14:58 Meha 145’emîn a Komkujiyê: Roboskê ezmûna dewlet û îktîdarê ye
14:47 Greva birçîbûnê ya li Enqereyê di roja 4’an de didome
14:37 Hevserokên Giştî yên DEM Partiyê êrişa li dijî dêrê şermezar kirin
14:15 Li gelek bajaran nivîsên ‘Rabe’ hatin nivîsandin
13:22 Li Sariyerê li dijî dêrê êriş hat kirin: Kesek mir
12:45 Di operasyona li dijî Kampa Holê de DAIŞ’iyek hate girtin
11:51 Ji ber berfê li Erziromê rêya 517 gundan hate girtin
10:56 Tevî ‘biryara sekinandinê’ jî mala wî hate hilweşandin
10:40 Namzetê AKP’ê yê Amedê ji bo tepsiyek simîdan 100 TL da: Tu vî pereyî naecibînî ha!
10:21 Hevserokên bajaran ên DEM Partiyê civiyan
10:12 Pratîka qeyûm a li Êlihê: Dijminatiya li kurdî û tayînên derusûlî
09:26 Meteorolojiyê ji ber barînên zêde hişyarî kir
09:20 Kovara Jînê bi manşeta ‘Kobanê’ derçû
09:10 Li Çûkûrovayê 63 girtiyên nexweş ji ber nêzîkatiyên xirab dermankirinê qebûl nakin
09:09 Qeyûm beriya hilbijartinê neguhêzbarên heyî jê da ber firotinê
09:02 Welatiyên Amedê: Em ê raya xwe bidin DEM Partiyê
09:01 Girtiyên siyasî 63 roj in ji bo azadiya Abdullah Ocalan di greva birçîbûnê de ne
09:00 Ji rojnameger Silêman Ehmed 96 roj in agahî nayên girtin
09:00 ROJEVA 28’Ê ÇILEYA 2024’AN
27/01/2024
21:51 Li Swîsreyê pêngava ‘Ji Abdullah Ocalan re azadî ji pirsgirêka kurd re çareserî’ didome
21:47 Nûçegihanê MA'yê Altintaş careke din hat binçavkirin
20:19 Nûçegihanê me Altintaş hat berdan
18:30 Li nûçegihanê me Altintaş xistin
17:38 Nobeta Edaletê: Em ê teqez faşîzmê hilweşînin
17:16 Hate xwestin ku girtiyên nexweş bên berdan
16:32 Kongreya Îslama Demokratîk bi dawî bû: Diyanet xizmeta henêfiyan dike
16:14 Prz. Ozturk: Êdî peyva ‘tecrîdê’ jî hatiye asta ku bê tecrîdkirin
15:52 4 girtî sewqî Girtîgeha Kurkçulerê hatin kirin
15:42 Xizmên windayan: Taniş û Denîz ên li qereqolê winda bûn li ku ne?
15:21 Di hilbijartinên herêmî de cihên partiyan ên li ser pisûleyên dengan diyar bûn
15:02 Salar: Cihê ku Tirkiye hatiyê koalîsyona ‘sêva sor’ a bi rengê kesk hatiye boyaxkirin e
14:37 Cezayê hepsê yê Seroka TTB'ê Fîncanci erê kirin
14:26 Riyên 806 jîngehên li Colemêrg û Wanê hatin girtin
14:06 Dayikên Şemiyê faîlên Akar ê bi îşkenceyê hate qetilkirin pirsîn
14:04 Şaredariya AKP’î wesayît neda cenazeyê jina pîr
12:07 Konferansa Demokrasiya Xwecihî dê li Stenbolê were lidarxistin
11:11 Hevserokê DAD’ê Kete yê di Konferansa Îslama Demokratîk de axivî: Divê em lewaziyên xwe xurt bikin
10:26 Malpera Xwebûnê hate astengkirin
10:23 Turkoglû: Me zend û bend hildan em tên şaredartiya jinan ava bikin
10:18 Qedexeya Çiyayê Gabarê 15 roj din hate dirêjkirin
09:58 Nûçegihanê me Altintaş hate binçavkirin
09:56 Tum ê OHD’î: Divê Girava Îmraliyê ji kontrolkirinê re bê vekirin
09:18 Li Îzmîrê bi pileya 5.1 erdhej çêbû
09:16 Serokê Giştî yê TÎHV'ê Bakkalci: Li Îmraliyê pergaleke înfazê ya pir cuda tê sepandin
09:14 Li Bakur û Rojhilatê Suriyeyê gel bê pere û bi zimanê dayikê tê dermankirin
09:10 Dîmenên ku gava polîs milê parêzer dişikînin derketin holê
09:06 Girtiyên siyasî 62 roj in ji bo azadiya Abdullah Ocalan di greva birçîbûnê de ne
09:05 95 roj in tu agahî ji rojnameger Silêman Ehmed nayên girtin
09:03 Deynê qeyûmê Wanê 3 milyar TL'yî derbas kir
09:01 Hevserokê MED TUHAD-FED’ê Canpolat: Ji bo çareseriyê tev li meşa me bibin
09:00 ROJEVA 27'Ê ÇILEYA 2024'AN
26/01/2024
22:30 Dadgeha Erziromê malpera webê ya Rojnameya Xwebûnê asteng kir
22:09 'Qral û Travîs' Li Amedê derket pêşberî şanohezan
18:36 Der barê nûçegihanê Rojnameya Yenî Demokrasiyê Çita de biryara berdanê
18:18 Li Îzmîrê li hemberî welatiyê ku muzîka kurdî guhdar dikir tundiya notirvanan
17:53 Girtiyê nexweş gava li nexweşxaneyê dihat dermankirin hat berdan
17:13 Nobeta Edaletê: Berxwedana me dê bidome
16:33 Dîwana Edaletê ya Navneteweyî ji bo Xezayê biryara tevdîra îhtiyadî da
15:05 ESP’iyên tev li Nobeta Edaletê bûn: Em ê tecrîdê rakin
14:58 Baroya Amedê: Li girtîgehê îşkence li zarokên keç hate kirin
14:32 Li qada gaza xwezayî ya li Silêmaniyê hilberîn rawestiya: Mal bê ceyran man
14:20 Di doza Gulistan Doku de giliyê waliyê demê Sonel hate kirin
14:04 DEM Partî: Danasîna namzetan dê di 29’ê çileyê de bê kirin
13:28 Hejmara kesên di êrişên Îsraîlê de hatine kuştin 26 hezar derbas kir
12:22 Malbata Abdullah Ocalan ji bo hevdîtinê serlêdan kir